Sinh thiết lỏng và tầm soát ung thư

Đây là lĩnh vực mà kỳ vọng và bằng chứng còn cách nhau khá xa.

Ý tưởng hấp dẫn

• Một lần lấy máu phát hiện nhiều loại ung thư
• Không xâm lấn
• Đơn giản và nhanh
• Phát hiện sớm khi còn chữa được
• Nghe rất thuyết phục

Vì ý tưởng hấp dẫn nên lĩnh vực này cũng thu hút nhiều quảng cáo quá mức.

Vấn đề về độ nhạy

• Khối u nhỏ thải rất ít vật liệu
• Giai đoạn sớm là lúc khó phát hiện nhất
• Nhưng cũng là lúc cần phát hiện nhất
• Đây là nghịch lý cốt lõi
• Độ nhạy với giai đoạn sớm còn hạn chế

Xét nghiệm nhạy nhất với giai đoạn muộn là lúc nó ít có giá trị nhất.

Vấn đề dương tính giả

• Xét nghiệm trên người khoẻ thì tỉ lệ bệnh thấp
• Càng ít bệnh thì dương tính giả càng chiếm tỉ lệ cao
• Dẫn tới lo lắng không cần thiết
• Dẫn tới nhiều xét nghiệm tiếp theo
• Có thể dẫn tới thủ thuật không cần

Đây là vấn đề chung của mọi xét nghiệm tầm soát trong dân số khoẻ mạnh.

Khi kết quả dương tính

• Phải tìm xem ung thư ở đâu
• Chụp nhiều vùng
• Có thể không tìm thấy gì
• Quá trình kéo dài và tốn kém
• Gây lo lắng lớn
• Cần hiểu trước khi làm xét nghiệm

Một kết quả dương tính không tìm ra nguồn đặt người bệnh vào tình huống rất khó.

Vấn đề chẩn đoán quá mức

• Phát hiện tổn thương không bao giờ gây hại
• Dẫn tới điều trị không cần thiết
• Điều trị có tác dụng phụ
• Là vấn đề của mọi chương trình tầm soát
• Cần cân nhắc trong đánh giá lợi ích

Không phải mọi ung thư phát hiện được đều sẽ gây hại nếu để yên.

Câu hỏi cốt lõi chưa có lời đáp đầy đủ

• Phát hiện sớm có cải thiện kết cục không
• Cần nghiên cứu dài hạn để trả lời
• Phát hiện sớm hơn không tự động sống lâu hơn
• Đang có các nghiên cứu lớn
• Kết quả cần thời gian

Phát hiện sớm hơn không tự động có nghĩa là sống lâu hơn.

Tình hình hiện tại

• Một số xét nghiệm đã được bán
• Chưa được khuyến cáo thay thế tầm soát hiện có
• Vai trò còn đang được xác định
• Bằng chứng còn đang được thu thập
• Cần thận trọng khi diễn giải

Được bán trên thị trường khác với được khuyến cáo trong hướng dẫn.

Cảnh giác với quảng cáo

• Hứa hẹn phát hiện mọi ung thư
• Không nói rõ giới hạn
• Không nói về dương tính giả
• Dùng nỗi sợ để bán hàng
• Nên hỏi bác sĩ trước

Quảng cáo không nói về dương tính giả là quảng cáo thiếu trung thực.

Không thay thế tầm soát hiện có

• Các chương trình tầm soát hiện có đã được chứng minh
• Tầm soát ung thư cổ tử cung
• Tầm soát ung thư vú
• Tầm soát ung thư đại trực tràng
• Duy trì các chương trình này

Bỏ tầm soát đã chứng minh để thay bằng xét nghiệm mới là quyết định rủi ro.

Nếu muốn làm

• Bàn với bác sĩ trước
• Hiểu rõ kết quả có thể dẫn tới đâu
• Hiểu về dương tính giả
• Chuẩn bị tinh thần cho quá trình tìm nguồn
• Không bỏ các tầm soát khác

Hiểu trước mình sẽ làm gì với kết quả dương tính là điều kiện để quyết định.

Về chi phí

• Thường không rẻ
• Bảo hiểm thường không chi trả
• Cộng thêm chi phí xét nghiệm tiếp theo nếu dương tính
• Cân nhắc với giá trị thực tế
• Hỏi tổng chi phí có thể phát sinh

Chi phí thật gồm cả những xét nghiệm phải làm sau nếu kết quả dương tính.

Nhóm nguy cơ cao

• Có thể có vai trò khác
• Tỉ lệ bệnh cao hơn thì giá trị xét nghiệm khác
• Đang được nghiên cứu
• Bàn với bác sĩ nếu thuộc nhóm này
• Có thể có hướng dẫn riêng

Cùng một xét nghiệm có giá trị khác nhau ở nhóm nguy cơ khác nhau.

Điều đáng làm hơn

• Duy trì các tầm soát đã được khuyến cáo
• Không hút thuốc
• Tiêm vắc xin phòng bệnh liên quan
• Đi khám khi có triệu chứng
• Biết tiền sử gia đình

Những việc này có bằng chứng rõ ràng hơn nhiều so với xét nghiệm mới.

Tương lai của lĩnh vực này

• Đang phát triển nhanh
• Có thể trở nên hữu ích hơn
• Cần thêm bằng chứng
• Theo dõi khuyến cáo cập nhật
• Thận trọng nhưng không bác bỏ

Lĩnh vực này đáng theo dõi nhưng chưa phải lúc dựa hẳn vào nó.

Cách nghĩ thực tế

• Ý tưởng hấp dẫn nhưng thực tế phức tạp
• Độ nhạy thấp nhất đúng ở giai đoạn cần nhất
• Dương tính giả gây lo lắng và xét nghiệm thừa
• Không thay thế các tầm soát đã chứng minh
• Bàn với bác sĩ trước khi làm

Nội dung này mang tính thông tin chung; nên bàn với bác sĩ trước khi quyết định.

Câu hỏi thường gặp