Phát hiện mẫu cũ không còn vào đúng lúc cần là tình huống rất khó chịu.
Các lý do mẫu không còn
- Quá thời hạn lưu trữ và bị huỷ
- Đã dùng hết cho xét nghiệm trước
- Bị thất lạc khi cho mượn
- Cơ sở ngừng hoạt động hoặc chuyển kho
- Hồ sơ không tìm được
Mỗi lý do dẫn tới cách xử lý khác nhau nên cần hỏi rõ.
Khi quá thời hạn lưu
- Mỗi nơi có quy định riêng
- Khối nến thường lưu lâu hơn tiêu bản
- Hỏi xem còn tiêu bản không
- Tiêu bản vẫn dùng được cho hội chẩn
- Nhưng không làm được xét nghiệm mới
Còn tiêu bản vẫn tốt hơn là không còn gì cả.
Khi đã dùng hết mô
- Xét nghiệm trước đã dùng nhiều lát
- Khối còn quá ít
- Không đủ cho xét nghiệm mới
- Là lý do phải lên kế hoạch từ trước
- Có thể phải lấy mẫu mới
Đây là lý do việc ưu tiên xét nghiệm nào làm trước lại quan trọng.
Khi mẫu bị thất lạc
- Xảy ra khi cho mượn mà không theo dõi
- Hỏi cả nơi gửi và nơi nhận
- Tra lại biên bản bàn giao
- Đôi khi tìm lại được
- Đây là lý do phải giữ biên bản
Biên bản bàn giao là công cụ duy nhất để truy lại khi mẫu thất lạc.
Khi cơ sở ngừng hoạt động
- Hồ sơ thường được chuyển giao
- Hỏi cơ quan quản lý y tế
- Hỏi cơ sở tiếp nhận nếu có
- Có thể mất thời gian tìm
- Không phải luôn tìm lại được
Hỏi cơ quan quản lý là hướng đi khi không biết liên hệ ai.
Phương án khi không còn mẫu
- Sinh thiết lại nếu tổn thương còn
- Sinh thiết lỏng nếu phù hợp
- Dựa vào báo cáo cũ nếu đủ thông tin
- Lấy mẫu từ ổ di căn nếu có
- Bác sĩ cân nhắc từng tình huống
Không phải luôn phải lấy mẫu lại, tuỳ vào việc cần thông tin gì.
Về sinh thiết lại
- Cần có tổn thương tiếp cận được
- Có nguy cơ như mọi thủ thuật
- Cho mẫu mới phản ánh hiện tại
- Đôi khi lại là ưu điểm
- Bác sĩ cân nhắc lợi ích và nguy cơ
Mẫu mới phản ánh tình trạng hiện tại chứ không phải tình trạng nhiều năm trước.
Về sinh thiết lỏng
- Lấy máu thay vì lấy mô
- Ít xâm lấn
- Làm được một số xét nghiệm gen
- Không thay được mô ở mọi tình huống
- Là lựa chọn khi không lấy mô được
Với một số mục đích, đây là lựa chọn thay thế hợp lý.
Khi chỉ còn báo cáo
- Báo cáo vẫn có giá trị
- Chứa chẩn đoán và các thông số
- Có thể đủ cho nhiều quyết định
- Không làm được xét nghiệm mới
- Đây là lý do phải giữ bản sao báo cáo
Giữ bản sao báo cáo là lớp bảo vệ cuối cùng khi mẫu không còn.
Nếu đã điều trị ở nhiều nơi
- Mẫu có thể nằm rải rác nhiều cơ sở
- Lập danh sách từng nơi
- Hỏi từng nơi về tình trạng mẫu
- Có thể một nơi còn một nơi hết
- Ghi lại kết quả tra cứu
Với người đã qua nhiều nơi, việc tra cứu từng nơi mất thời gian nhưng đáng làm.
Cách phòng tránh từ trước
- Hỏi thời hạn lưu ngay từ đầu
- Ghi lại mã số mẫu và nơi lưu
- Xin bản sao mọi báo cáo
- Lên kế hoạch xét nghiệm để không phí mô
- Theo dõi khi cho mượn mẫu
Năm phút ghi lại thông tin ban đầu tránh được nhiều rắc rối về sau.
Khi biết sẽ cần dùng về sau
- Báo cho nơi lưu biết
- Hỏi có thể gia hạn lưu không
- Cân nhắc chuyển mẫu tới nơi điều trị
- Chủ động trước khi hết hạn
- Đừng để tới lúc cần mới hỏi
Một số nơi cho phép gia hạn nếu có lý do y tế rõ ràng.
Về chi phí của việc lấy lại
- Thêm một lần thủ thuật
- Thêm chi phí xét nghiệm
- Thêm thời gian chờ
- Thêm nguy cơ
- Đều là cái giá tránh được
Cái giá của việc không giữ được mẫu cũ thường lớn hơn người ta nghĩ.
Khi không có phương án nào
- Tổn thương không còn để lấy mẫu
- Sinh thiết lỏng không phù hợp
- Phải quyết định dựa trên thông tin có
- Bác sĩ cân nhắc với thông tin sẵn có
- Vẫn có thể lập kế hoạch điều trị
Thiếu thông tin làm quyết định khó hơn nhưng không làm nó bất khả thi.
Về quyết định trong tình huống thiếu mẫu
- Bác sĩ vẫn lập được kế hoạch
- Dựa trên thông tin sẵn có
- Có thể chọn phác đồ ít phụ thuộc xét nghiệm
- Có thể theo dõi và đánh giá lại
- Hỏi rõ các lựa chọn
Thiếu một mảnh thông tin không có nghĩa là không thể tiến hành.
Cách nghĩ thực tế
- Hỏi thời hạn lưu mẫu từ sớm
- Ghi lại mã số và nơi lưu
- Xin bản sao mọi báo cáo
- Lên kế hoạch xét nghiệm để không phí mô
- Theo dõi khi cho mượn mẫu
Nội dung này mang tính thông tin chung; phương án cụ thể do bác sĩ quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Mẫu cũ có thể không còn vì sao?
Có thể đã quá thời hạn lưu trữ và bị huỷ, đã dùng hết cho các xét nghiệm trước, bị thất lạc khi mượn, hoặc cơ sở đã ngừng hoạt động.
Nếu không còn mẫu thì làm gì?
Có thể phải sinh thiết lại, hoặc dùng sinh thiết lỏng nếu phù hợp, hoặc dựa vào báo cáo cũ nếu đủ thông tin. Bác sĩ cân nhắc từng tình huống.
Mẫu còn nhưng không đủ thì sao?
Có thể chỉ làm được một số xét nghiệm, phải chọn ưu tiên, hoặc phải lấy mẫu mới nếu cần xét nghiệm tốn mô.
Làm sao phòng tránh?
Hỏi thời hạn lưu từ sớm, lên kế hoạch xét nghiệm để không dùng hết mô, và theo dõi khi cho mượn mẫu.