Chọc hút kim nhỏ và sinh thiết kim lõi

Hai kỹ thuật này hay bị gọi chung là chọc sinh thiết nhưng cho ra kết quả rất khác nhau.

Chọc hút kim nhỏ

• Dùng kim rất mảnh
• Hút ra tế bào rời rạc
• Phết lên lam kính
• Gọi là xét nghiệm tế bào học
• Nhanh và ít xâm lấn
• Thường không cần gây tê nhiều

Đây là kỹ thuật nhẹ nhàng nhất trong nhóm lấy mẫu bằng kim.

Sinh thiết kim lõi

• Dùng kim lớn hơn có cơ chế cắt
• Lấy ra một mảnh mô hình trụ
• Giữ nguyên cấu trúc mô
• Gọi là xét nghiệm mô học
• Cần gây tê tại chỗ
• Cho nhiều thông tin hơn

Mảnh mô giữ nguyên cấu trúc cho phép trả lời nhiều câu hỏi hơn.

Vì sao cấu trúc quan trọng

• Nhiều chẩn đoán dựa vào cách tế bào sắp xếp
• Xác định có xâm lấn hay không cần thấy ranh giới mô
• Đánh giá mức độ biệt hoá cần thấy cấu trúc
• Tế bào rời không cho thông tin này
• Đây là khác biệt cốt lõi giữa hai kỹ thuật

Câu hỏi có xâm lấn hay chưa gần như không trả lời được bằng tế bào rời.

Khi nào chọc hút kim nhỏ phù hợp

• Đánh giá ban đầu một số tổn thương
• Hạch cổ nghi ngờ
• Một số tổn thương tuyến giáp
• Xác định có tế bào ác tính hay không
• Khi chỉ cần câu trả lời có hoặc không

Với một số tình huống, câu trả lời có hay không đã đủ để quyết định bước tiếp.

Khi nào cần kim lõi

• Cần xác định loại cụ thể
• Cần đánh giá xâm lấn
• Cần làm hoá mô miễn dịch
• Cần làm xét nghiệm gen
• Kết quả tế bào học không kết luận được
• Cần lượng mô cho nhiều xét nghiệm

Khi cần xét nghiệm bổ sung thì lượng mô trở thành yếu tố quyết định.

Về lượng mẫu

• Kim lõi thường lấy nhiều lần trong một lần thủ thuật
• Nhiều mảnh tăng khả năng đủ mô
• Bác sĩ đánh giá đủ hay chưa
• Một số nơi có người kiểm tra ngay tại chỗ
• Kiểm tra tại chỗ giảm khả năng phải làm lại

Kiểm tra mẫu ngay tại chỗ là cách hiệu quả để tránh phải gọi người bệnh quay lại.

Quá trình thực hiện

• Sát khuẩn vùng da
• Gây tê tại chỗ nếu cần
• Có thể dùng siêu âm hướng dẫn
• Đưa kim vào và lấy mẫu
• Băng ép sau khi rút kim
• Thường nhanh

Phần lớn thời gian nằm ở chuẩn bị chứ không phải ở bước lấy mẫu.

Cảm giác trong lúc làm

• Cảm giác châm khi gây tê
• Cảm giác ép hoặc đẩy
• Kim lõi có tiếng động khi cắt
• Thường không đau nhiều sau khi đã tê
• Nói với bác sĩ nếu thấy đau

Biết trước về tiếng động của kim lõi giúp không giật mình trong lúc làm.

Sau thủ thuật

• Ép vùng lấy mẫu một lúc
• Có thể bầm tím
• Có thể đau nhẹ vài ngày
• Theo dõi dấu hiệu chảy máu
• Làm theo hướng dẫn về vận động
• Biết dấu hiệu cần quay lại

Bầm tím ở vùng lấy mẫu là chuyện thường gặp và thường tự hết.

Về kết quả không kết luận được

• Xảy ra với cả hai kỹ thuật
• Có thể do không trúng tổn thương
• Có thể do không đủ mô
• Có thể do bản chất tổn thương khó chẩn đoán
• Thường phải lấy lại hoặc đổi kỹ thuật
• Không có nghĩa là kết quả xấu

Kết quả không kết luận được không đồng nghĩa với kết quả bình thường.

Vì sao có khi phải làm lại

• Mẫu không đủ
• Không trúng vùng tổn thương
• Cần thêm mô cho xét nghiệm bổ sung
• Kết quả không phù hợp với hình ảnh
• Là tình huống bình thường trong thực hành

Phải làm lại là điều không ai muốn nhưng tốt hơn nhiều so với chẩn đoán sai.

Về mẫu tế bào học từ dịch

• Dịch màng phổi hoặc ổ bụng cũng cho mẫu tế bào
• Không cần chọc vào khối u
• Vừa chẩn đoán vừa giảm triệu chứng
• Lượng dịch nhiều cho nhiều tế bào hơn
• Có thể làm được một số xét nghiệm bổ sung

Chọc tháo dịch vừa làm dễ chịu hơn vừa cho mẫu xét nghiệm là lợi ích kép.

Hỏi gì trước khi làm

• Sẽ dùng kỹ thuật nào
• Có gây tê không
• Thời gian bao lâu
• Cần chuẩn bị gì
• Có cần ngừng thuốc nào không
• Khi nào có kết quả

Câu hỏi về thuốc đang dùng đặc biệt quan trọng với người dùng thuốc chống đông.

Cách nghĩ thực tế

• Kim nhỏ lấy tế bào, kim lõi lấy mô có cấu trúc
• Cấu trúc mô cho nhiều thông tin hơn
• Xét nghiệm bổ sung cần lượng mô lớn hơn
• Kết quả không kết luận được là tình huống có thật
• Hỏi về thuốc đang dùng trước khi làm

Nội dung này mang tính thông tin chung; lựa chọn kỹ thuật do bác sĩ quyết định.

Câu hỏi thường gặp