Khi mẫu không đủ và phải làm lại

Nghe tin phải làm lại là điều khó chịu, nhưng làm lại tốt hơn nhiều so với chẩn đoán sai.

Các mức kết quả không dùng được

• Không đủ mô để đánh giá
• Có mô nhưng không đại diện cho tổn thương
• Đủ mô nhưng không kết luận được loại cụ thể
• Đủ để chẩn đoán nhưng không đủ cho xét nghiệm bổ sung
• Mỗi mức có hướng xử lý khác nhau

Không phải mọi trường hợp đều phải lấy lại từ đầu.

Lấy trượt tổn thương

• Kim không vào đúng vùng bệnh
• Hay gặp với tổn thương nhỏ
• Hay gặp với tổn thương di động
• Hướng dẫn hình ảnh giảm khả năng này
• Kết quả cho ra mô bình thường

Mô bình thường trong mẫu không có nghĩa là tổn thương lành tính.

Lấy vào vùng hoại tử

• Khối u lớn thường có vùng hoại tử ở giữa
• Mô hoại tử không cho chẩn đoán
• Cần lấy ở vùng rìa còn sống
• Hình ảnh giúp chọn vùng
• Đây là lý do khá phổ biến

Lấy trúng khối u nhưng vào vùng chết vẫn không cho chẩn đoán được.

Lượng mô quá ít

• Đủ để nghi ngờ nhưng không đủ kết luận
• Không đủ cho hoá mô miễn dịch
• Không đủ cho xét nghiệm gen
• Hay gặp với chọc hút kim nhỏ
• Lấy nhiều mảnh giúp giảm khả năng này

Đủ để chẩn đoán mà không đủ cho xét nghiệm gen là tình huống rất phổ biến hiện nay.

Mẫu bị ảnh hưởng trong xử lý

• Bị nghiền nát khi lấy
• Bị khô
• Cố định không đúng cách
• Cố định quá lâu hoặc quá ngắn
• Ảnh hưởng tới khả năng làm xét nghiệm bổ sung

Cố định không đúng cách có thể phá hỏng vật liệu di truyền trong mẫu.

Khi kết quả không khớp với hình ảnh

• Hình ảnh rất nghi ngờ mà mô học bình thường
• Bác sĩ sẽ nghi ngờ lấy trượt
• Thường được đề nghị lấy lại
• Không nên yên tâm với kết quả bình thường trong tình huống này
• Đây là lý do cần bác sĩ diễn giải chứ không tự đọc

Kết quả bình thường không khớp với hình ảnh nghi ngờ là tình huống nguy hiểm nhất.

Kiểm tra mẫu tại chỗ

• Một số nơi có người xem mẫu ngay trong lúc thủ thuật
• Đánh giá đã đủ tế bào chưa
• Nếu chưa thì lấy thêm ngay
• Giảm hẳn khả năng phải gọi lại
• Không phải nơi nào cũng có

Đây là biện pháp hiệu quả nhất để giảm tỉ lệ phải làm lại.

Lên kế hoạch trước

• Xác định trước sẽ làm những xét nghiệm gì
• Biết cần bao nhiêu mô
• Chọn kỹ thuật cho đủ lượng mô đó
• Chuẩn bị cách bảo quản phù hợp
• Tham khảo ý kiến giải phẫu bệnh từ đầu

Nghĩ tới xét nghiệm gen từ trước giúp tránh phải chọc lại chỉ để lấy thêm mô.

Bước tiếp theo khi mẫu không đủ

• Có thể lấy lại bằng cùng kỹ thuật
• Có thể đổi sang kỹ thuật cho nhiều mô hơn
• Có thể đổi vị trí lấy
• Có thể hội chẩn để cân nhắc
• Bác sĩ giải thích lý do và kế hoạch

Lần hai thường được làm khác đi chứ không lặp lại y hệt.

Hỏi gì khi được đề nghị làm lại

• Vì sao mẫu lần trước không dùng được
• Lần này sẽ làm khác thế nào
• Có lựa chọn nào khác không
• Nếu lần này cũng không đủ thì sao
• Có thể chờ hay cần làm sớm

Hiểu vì sao lần trước không được giúp yên tâm hơn với lần hai.

Về cảm giác thất vọng

• Là phản ứng rất bình thường
• Đã chịu một lần thủ thuật rồi
• Đã chờ kết quả rồi
• Giờ phải làm lại từ đầu
• Nói ra cảm giác này với bác sĩ

Mệt mỏi về tinh thần trong tình huống này là điều có thật và đáng được thừa nhận.

Về thời gian trì hoãn

• Làm lại mất thêm thời gian
• Hỏi việc trì hoãn có ảnh hưởng gì không
• Với một số bệnh thì vài tuần không ảnh hưởng nhiều
• Với một số bệnh thì cần nhanh hơn
• Hỏi bác sĩ về trường hợp của mình

Mức độ cấp bách khác nhau rất nhiều giữa các loại bệnh.

Khi nhiều lần vẫn không kết luận được

• Xảy ra với một số trường hợp khó
• Có thể cần hội chẩn đa chuyên khoa
• Có thể cần gửi mẫu tới trung tâm chuyên sâu
• Có thể cần phẫu thuật để lấy mẫu lớn
• Có thể cần theo dõi và đánh giá lại sau

Theo dõi sát và đánh giá lại cũng là một chiến lược hợp lệ trong một số tình huống.

Về hội chẩn mẫu

• Gửi tiêu bản cho chuyên gia khác xem
• Hữu ích với ca khó
• Không phải thiếu tin tưởng
• Là thực hành bình thường
• Có thể yêu cầu

Hội chẩn tiêu bản giữa các trung tâm là thực hành phổ biến với ca khó.

Cách nghĩ thực tế

• Không kết luận được khác với lành tính
• Kết quả không khớp hình ảnh cần được xem lại
• Lên kế hoạch xét nghiệm trước khi lấy mẫu
• Hỏi lần này sẽ làm khác thế nào
• Phải làm lại không có nghĩa là ai đó làm sai

Nội dung này mang tính thông tin chung; kế hoạch cụ thể do bác sĩ quyết định.

Câu hỏi thường gặp