Khối nến và tiêu bản — hai thứ khác nhau

Phân biệt hai thứ này quan trọng khi cần xin ý kiến thứ hai hoặc làm xét nghiệm bổ sung.

Khối nến là gì

• Mô được xử lý và vùi trong nến
• Thành một khối nhỏ cứng
• Chứa toàn bộ mô còn lại
• Có thể cắt thêm nhiều lát mới
• Dạng lưu trữ lâu dài

Đây là nơi chứa toàn bộ mô còn lại của mẫu sinh thiết.

Tiêu bản là gì

• Lát cắt mỏng từ khối nến
• Đặt trên lam kính
• Đã được nhuộm
• Là thứ bác sĩ nhìn dưới kính hiển vi
• Một khối nến cho ra nhiều tiêu bản

Tiêu bản chỉ là một lát rất mỏng từ toàn bộ khối mô.

Vì sao khối nến quan trọng hơn

• Từ khối cắt thêm được tiêu bản mới
• Làm được nhuộm bổ sung
• Làm được hoá mô miễn dịch
• Làm được xét nghiệm gen
• Tiêu bản đã cắt thì không làm thêm được

Có khối nến nghĩa là còn nhiều lựa chọn, chỉ có tiêu bản thì lựa chọn hẹp hơn.

Khi nào dùng tiêu bản là đủ

• Xem lại chẩn đoán hình thái
• Hội chẩn ý kiến thứ hai về chẩn đoán
• Đối chiếu với kết quả cũ
• Nhanh và đơn giản hơn
• Không cần động tới khối

Với hội chẩn chỉ để xem lại chẩn đoán, tiêu bản thường đủ.

Khi nào cần khối nến

• Làm xét nghiệm gen
• Làm hoá mô miễn dịch bổ sung
• Cần cắt thêm lát ở mức sâu hơn
• Nơi hội chẩn muốn tự nhuộm
• Tham gia nghiên cứu

Mọi xét nghiệm cần mô mới đều phải lấy từ khối nến.

Về lượng mô còn lại trong khối

• Mỗi lần cắt lấy đi một phần
• Khối có giới hạn
• Mẫu kim nhỏ thì khối rất ít mô
• Có thể hết mô sau vài lần xét nghiệm
• Đây là lý do nên lên kế hoạch xét nghiệm

Khối từ mẫu kim có thể chỉ đủ cho một vài xét nghiệm.

Lên thứ tự ưu tiên xét nghiệm

• Làm xét nghiệm quan trọng nhất trước
• Xét nghiệm ảnh hưởng tới quyết định điều trị ngay
• Tránh làm xét nghiệm không cần thiết
• Bác sĩ cân nhắc thứ tự
• Mô là tài nguyên có hạn

Coi mô như tài nguyên có hạn là cách nghĩ đúng khi lên kế hoạch xét nghiệm.

Lưu trữ khối nến

• Lưu trong tủ chuyên dụng
• Sắp theo mã số
• Lưu nhiều năm
• Thời gian tuỳ quy định từng nơi
• Hỏi cụ thể tại nơi làm

Biết nơi lưu và mã số giúp việc tìm lại về sau dễ dàng.

Lưu trữ tiêu bản

• Cũng được lưu
• Thường lưu ít lâu hơn khối
• Dễ vỡ hơn
• Màu nhuộm có thể phai theo thời gian
• Nhưng vẫn xem lại được

Tiêu bản cũ vẫn đọc được dù màu có phai đi phần nào.

Thủ tục mượn

• Làm đơn tại nơi lưu trữ
• Cần giấy tờ tuỳ thân
• Có thể cần giấy giới thiệu của bác sĩ
• Ghi rõ mục đích mượn
• Thường phải trả lại
• Hỏi trước về thủ tục cụ thể

Thủ tục khác nhau giữa các cơ sở nên nên hỏi trước khi tới.

Về việc trả lại

• Khối nến thường phải trả lại nơi lưu
• Là hồ sơ y tế cần được lưu giữ
• Nơi mượn có trách nhiệm trả
• Theo dõi để đảm bảo đã trả
• Mất khối nến là mất vĩnh viễn

Mất khối nến nghĩa là không bao giờ làm thêm được xét nghiệm nào nữa.

Khi gửi đi xa

• Đóng gói cẩn thận
• Ghi rõ thông tin
• Dùng dịch vụ chuyển phát có theo dõi
• Giữ biên nhận
• Xác nhận nơi nhận đã nhận được

Giữ biên nhận và xác nhận nơi nhận là bước tránh được mất mát.

Khi mẫu quá ít để chia

• Mẫu kim nhỏ có rất ít mô
• Không đủ chia cho nhiều xét nghiệm
• Phải ưu tiên xét nghiệm quan trọng nhất
• Có thể phải chọn giữa các xét nghiệm
• Bác sĩ cân nhắc thứ tự
• Có thể phải lấy mẫu lại nếu cần thêm

Đây là tình huống khiến việc lên kế hoạch từ trước trở nên rất quan trọng.

Về việc cắt sẵn nhiều lát

• Một số nơi cắt sẵn nhiều lát dự phòng
• Để dùng cho xét nghiệm bổ sung sau
• Tiết kiệm mô so với cắt lại nhiều lần
• Mỗi lần cắt lại đều mất một phần khối
• Là thực hành tốt với mẫu ít mô

Cắt sẵn lát dự phòng giúp giữ được nhiều mô hơn trong khối.

Thông tin cần ghi lại

• Mã số mẫu
• Ngày lấy mẫu
• Nơi làm xét nghiệm
• Nơi lưu khối nến
• Số điện thoại liên hệ
• Lưu cùng với bản sao báo cáo

Những thông tin này cần tới có thể là nhiều năm sau.

Cách nghĩ thực tế

• Khối nến chứa mô, tiêu bản chỉ là một lát
• Xét nghiệm mới phải lấy từ khối nến
• Mô trong khối là tài nguyên có hạn
• Ghi lại mã số mẫu và nơi lưu
• Đảm bảo khối nến được trả lại sau khi mượn

Nội dung này mang tính thông tin chung; quy định lưu trữ do cơ sở y tế quy định.

Câu hỏi thường gặp