Mẫu mô đi đâu sau khi rời khỏi cơ thể

Người bệnh thấy hai đầu của quá trình, còn phần giữa thì hầu như không ai kể.

Ngay sau khi lấy mẫu

• Mẫu được cho vào dung dịch cố định ngay
• Dán nhãn với thông tin người bệnh
• Ghi rõ vị trí lấy mẫu
• Kèm phiếu yêu cầu xét nghiệm
• Chuyển tới phòng xét nghiệm

Thời gian từ khi lấy tới khi cố định càng ngắn thì chất lượng mô càng tốt.

Về bước cố định

• Giữ nguyên cấu trúc tế bào
• Ngăn mô phân huỷ
• Cần đủ thời gian
• Cố định quá ngắn thì mô chưa ổn định
• Cố định quá lâu ảnh hưởng xét nghiệm sau
• Bước quyết định chất lượng mọi bước sau

Cố định sai cách có thể phá hỏng vật liệu di truyền cần cho xét nghiệm gen.

Tiếp nhận tại phòng xét nghiệm

• Kiểm tra thông tin trên nhãn
• Đối chiếu với phiếu yêu cầu
• Cấp mã số cho mẫu
• Ghi nhận vào hệ thống
• Mã số này theo mẫu suốt quá trình

Mã số mẫu là thứ dùng để tìm lại khối nến nhiều năm sau.

Mô tả đại thể

• Quan sát mẫu bằng mắt thường
• Ghi kích thước và màu sắc
• Ghi số lượng mảnh
• Cắt nhỏ nếu mẫu lớn
• Đánh dấu diện cắt nếu cần
• Phần này cũng xuất hiện trong báo cáo

Với mẫu phẫu thuật, phần mô tả đại thể là bước quan trọng và mất nhiều thời gian.

Xử lý và vùi nến

• Loại nước ra khỏi mô
• Thay bằng chất trung gian
• Rồi thấm nến vào
• Đúc thành khối nến
• Quá trình thường chạy qua đêm
• Khối nến là dạng lưu trữ lâu dài

Khối nến có thể giữ được nhiều năm và vẫn làm xét nghiệm được.

Cắt lát

• Cắt khối nến thành lát cực mỏng
• Mỏng tới mức ánh sáng xuyên qua được
• Đặt lên lam kính
• Đòi hỏi kỹ thuật cao
• Lát cắt xấu làm khó đọc

Chất lượng lát cắt ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng chẩn đoán.

Nhuộm

• Mô không màu thì không nhìn thấy cấu trúc
• Nhuộm làm nổi bật nhân và bào tương
• Có bộ nhuộm chuẩn dùng thường quy
• Có nhuộm đặc biệt cho từng mục đích
• Sau đó dán lamen bảo vệ

Bộ nhuộm chuẩn là bước đầu tiên, còn nhuộm đặc biệt làm khi cần thêm thông tin.

Bác sĩ giải phẫu bệnh đọc

• Quan sát dưới kính hiển vi
• Xem ở nhiều độ phóng đại
• Đối chiếu với thông tin lâm sàng
• Có thể yêu cầu nhuộm bổ sung
• Có thể yêu cầu cắt thêm lát
• Có thể hội chẩn với đồng nghiệp

Thông tin lâm sàng trên phiếu yêu cầu ảnh hưởng nhiều tới cách đọc.

Vì sao thông tin lâm sàng quan trọng

• Cùng một hình thái có thể có nhiều cách hiểu
• Biết bối cảnh giúp chọn hướng đúng
• Biết vị trí lấy mẫu là thiết yếu
• Biết tiền sử điều trị cũng quan trọng
• Phiếu yêu cầu ghi sơ sài làm khó người đọc

Người đọc mẫu không gặp người bệnh nên phụ thuộc hoàn toàn vào thông tin được ghi.

Viết báo cáo

• Mô tả đại thể
• Mô tả vi thể
• Kết luận chẩn đoán
• Ghi các thông số cần thiết
• Ghi kết quả xét nghiệm bổ sung nếu có
• Ký và phát hành

Phần kết luận là phần bác sĩ lâm sàng đọc kỹ nhất.

Khi cần xét nghiệm bổ sung

• Hoá mô miễn dịch
• Nhuộm đặc biệt
• Xét nghiệm gen
• Mỗi loại kéo dài thêm thời gian
• Có thể phải gửi tới nơi khác
• Báo cáo có thể ra thành nhiều phần

Báo cáo ban đầu và báo cáo bổ sung là hai văn bản khác nhau.

Lưu trữ sau khi xong

• Khối nến được lưu nhiều năm
• Tiêu bản cũng được lưu
• Có thể mượn để hội chẩn
• Có thể làm xét nghiệm bổ sung sau
• Đây là tài sản có giá trị lâu dài

Khối nến lưu trữ là lý do người bệnh có thể xin ý kiến thứ hai nhiều năm sau.

Những gì có thể làm chậm quá trình

• Mẫu lớn cần xử lý nhiều khối
• Cần nhuộm bổ sung
• Cần hội chẩn
• Cần gửi đi nơi khác
• Ca khó cần xem kỹ
• Không phải là dấu hiệu xấu

Với mẫu phẫu thuật lớn, riêng phần cắt và xử lý đã mất nhiều thời gian.

Về sai sót trong quá trình

• Có hệ thống kiểm tra ở nhiều bước
• Đối chiếu nhãn nhiều lần
• Mã số theo suốt quá trình
• Sai sót hiếm nhưng không phải không thể
• Kết quả không khớp lâm sàng thì nên xem lại

Khi kết quả hoàn toàn không khớp với bối cảnh lâm sàng, bác sĩ thường yêu cầu kiểm tra lại.

Cách nghĩ thực tế

• Mỗi bước xử lý có thời gian tối thiểu
• Cố định đúng cách quyết định mọi bước sau
• Khối nến được lưu nhiều năm
• Thông tin lâm sàng ảnh hưởng tới cách đọc
• Kết quả lâu hơn không có nghĩa là tin xấu

Nội dung này mang tính thông tin chung; quy trình cụ thể do cơ sở xét nghiệm quy định.

Câu hỏi thường gặp