Tìm nguồn gốc của ung thư di căn

Tế bào ung thư mang theo dấu vết của nơi nó xuất phát, và nhiệm vụ là đọc được dấu vết đó.

Vì sao nguồn gốc quan trọng

• Phác đồ dựa vào loại ung thư gốc
• Không dựa vào nơi phát hiện
• Thuốc khác nhau hoàn toàn theo loại
• Tiên lượng cũng khác nhau
• Điều trị sai loại không có hiệu quả

Ung thư vú di căn tới xương vẫn được điều trị như ung thư vú.

Tình huống thường gặp

• Phát hiện khối ở gan hoặc phổi
• Sinh thiết thấy ung thư
• Hình thái gợi ý không phải nguyên phát tại chỗ
• Cần tìm nơi xuất phát
• Bắt đầu quá trình truy nguồn

Hạch cổ và gan là những nơi hay phát hiện di căn trước khi tìm ra khối u gốc.

Manh mối từ hình thái

• Một số loại có hình thái đặc trưng
• Gợi ý nhóm cơ quan có thể
• Thu hẹp danh sách khả năng
• Nhưng thường chưa đủ kết luận
• Là bước đầu tiên

Hình thái đưa ra một nhóm khả năng, hoá mô miễn dịch thu hẹp tiếp.

Bảng dấu ấn tìm nguồn gốc

• Mỗi cơ quan có dấu ấn đặc trưng
• Làm bảng nhiều dấu ấn
• Kết hợp dương tính và âm tính
• Mô hình chỉ về một nhóm cơ quan
• Có thể cần bảng thứ hai

Thường phải làm theo từng bước chứ không làm hết một lúc.

Cách tiếp cận theo bước

• Bảng đầu xác định nhóm lớn
• Dựa vào kết quả chọn bảng thứ hai
• Thu hẹp dần
• Tiết kiệm mô hơn làm hết một lúc
• Cần thời gian nhiều bước

Cách làm này tiết kiệm mô nhưng kéo dài thời gian có kết quả.

Kết hợp với chẩn đoán hình ảnh

• Tìm khối u nguyên phát trên hình ảnh
• Chụp các vùng có khả năng
• Kết quả dấu ấn định hướng nơi cần tìm
• Hai bên bổ sung cho nhau
• Đôi khi tìm được khối u gốc

Kết quả dấu ấn giúp bác sĩ biết nên chụp vùng nào.

Kết hợp với thông tin lâm sàng

• Tiền sử ung thư cũ rất quan trọng
• Triệu chứng gợi ý cơ quan nào
• Yếu tố nguy cơ
• Tuổi và giới
• Báo đầy đủ giúp thu hẹp nhanh

Một tiền sử ung thư từ mười năm trước có thể là chìa khoá của cả ca bệnh.

Khi tìm được nguồn gốc

• Điều trị theo phác đồ của loại đó
• Có thể làm thêm xét nghiệm đặc thù
• Đánh giá mức lan rộng
• Kế hoạch rõ ràng hơn
• Tiên lượng cụ thể hơn

Xác định được nguồn gốc thường mở ra phác đồ có bằng chứng rõ ràng.

Ung thư không rõ nguồn gốc

• Một tỉ lệ không xác định được nguồn
• Là một nhóm chẩn đoán riêng
• Vẫn có hướng tiếp cận điều trị
• Dựa vào đặc điểm khác của khối u
• Không có nghĩa là không điều trị được

Đây là nhóm chẩn đoán có thật với hướng dẫn điều trị riêng.

Vì sao có khi không tìm ra

• Khối u gốc quá nhỏ
• Khối u gốc đã thoái triển
• Tế bào kém biệt hoá mất dấu ấn
• Mẫu không đủ để làm đủ dấu ấn
• Hạn chế của kỹ thuật hiện tại

Khối u gốc có thể rất nhỏ trong khi ổ di căn đã lớn.

Vai trò của xét nghiệm gen

• Có thể hỗ trợ tìm nguồn gốc
• Có thể tìm đích điều trị
• Hữu ích cả khi chưa rõ nguồn
• Điều trị theo đích thay vì theo nguồn
• Hướng tiếp cận ngày càng phổ biến

Tìm được đích điều trị đôi khi quan trọng hơn tìm được nguồn gốc.

Khi nào nên dừng tìm

• Khi đã làm đủ các bước hợp lý
• Khi tiếp tục không đổi được kế hoạch
• Khi mô đã hết
• Khi cần bắt đầu điều trị
• Bác sĩ cân nhắc cân bằng

Tìm mãi mà không đổi được quyết định điều trị thì việc tìm mất ý nghĩa.

Về mặt tâm lý

• Không biết nguồn gốc gây bất an
• Cảm giác chưa có câu trả lời đầy đủ
• Nhưng vẫn có kế hoạch điều trị
• Hỏi bác sĩ về hướng tiếp cận
• Không phải tình huống bế tắc

Không rõ nguồn gốc không đồng nghĩa với không có kế hoạch.

Câu hỏi nên hỏi

• Đã xác định được nguồn gốc chưa
• Còn bước nào để tìm không
• Nếu không tìm ra thì điều trị thế nào
• Có nên làm xét nghiệm gen không
• Mất bao lâu để có câu trả lời

Hỏi rõ còn bước nào nữa giúp biết mình đang ở đâu trong quá trình.

Cách nghĩ thực tế

• Điều trị theo nguồn gốc chứ không theo nơi phát hiện
• Bảng dấu ấn làm theo từng bước
• Tiền sử ung thư cũ là thông tin quan trọng
• Không rõ nguồn gốc vẫn có hướng điều trị
• Xét nghiệm gen có thể tìm đích dù chưa rõ nguồn

Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán phải do bác sĩ thực hiện.

Câu hỏi thường gặp