Điều trị đích và cơ sở của nó

Điều trị đích thay đổi cách tiếp cận từ đánh diện rộng sang đánh vào một điểm cụ thể.

Nguyên lý

• Khối u phụ thuộc vào một thay đổi cụ thể để tồn tại
• Thuốc chặn chính thay đổi đó
• Tế bào khối u bị ảnh hưởng nhiều hơn tế bào bình thường
• Chỉ hiệu quả khi đích thực sự có mặt
• Đây là điều kiện bắt buộc

Không có đích thì thuốc không có gì để chặn.

Khác với hoá trị

• Hoá trị tác động lên tế bào phân chia nhanh nói chung
• Điều trị đích nhắm vào một điểm cụ thể
• Hoá trị không cần xét nghiệm trước
• Điều trị đích bắt buộc phải có xét nghiệm
• Tác dụng phụ khác nhau

Điều trị đích là một trong số ít điều trị mà xét nghiệm quyết định có dùng được hay không.

Vì sao xét nghiệm là bắt buộc

• Không có đích thì không có lợi ích
• Vẫn có tác dụng phụ
• Vẫn tốn chi phí
• Mất thời gian đáng lẽ dùng cho điều trị khác
• Đây là lý do không bỏ qua bước xét nghiệm

Dùng thuốc đích khi không có đích là cách mất thời gian quý giá.

Về tác dụng phụ

• Khác với hoá trị chứ không phải luôn ít hơn
• Mỗi nhóm thuốc có tác dụng phụ đặc trưng
• Một số ảnh hưởng da và niêm mạc
• Một số ảnh hưởng tim mạch
• Một số ảnh hưởng gan
• Cần theo dõi định kỳ

Điều trị đích cần theo dõi khác chứ không phải cần ít theo dõi hơn.

Về đáp ứng

• Có thể đáp ứng nhanh và rõ
• Đánh giá bằng hình ảnh theo lịch
• Có thể đánh giá bằng triệu chứng
• Đáp ứng tốt không có nghĩa là khỏi
• Cần tiếp tục theo dõi

Với một số bệnh, đáp ứng với thuốc đích có thể thấy rõ trong vài tuần.

Về kháng thuốc

• Khối u có thể phát triển cơ chế kháng
• Thuốc mất dần hiệu quả
• Là hiện tượng thường gặp
• Không phải do người bệnh làm sai
• Cần chuyển hướng điều trị

Kháng thuốc là diễn tiến tự nhiên chứ không phải thất bại của ai.

Sinh thiết lại khi kháng thuốc

• Tìm cơ chế kháng
• Một số cơ chế có thuốc nhắm vào
• Có thể đổi sang thuốc thế hệ mới
• Có thể phải chuyển hướng hoàn toàn
• Sinh thiết lỏng là lựa chọn thay thế

Sinh thiết lại lúc tiến triển đôi khi mở ra lựa chọn mà trước đó không có.

Về sự tiến hoá của khối u

• Khối u thay đổi theo thời gian
• Đặc biệt dưới áp lực của điều trị
• Kết quả xét nghiệm cũ có thể không còn đúng
• Xét nghiệm lại có thể cho thông tin mới
• Đây là lý do theo dõi liên tục

Khối u tại thời điểm tiến triển có thể khác hẳn khối u ban đầu.

Về tính không đồng nhất

• Các vùng khác nhau của khối u có thể khác nhau
• Các ổ di căn có thể khác nhau
• Một mẫu không đại diện hết
• Là giới hạn của việc lấy mẫu
• Sinh thiết lỏng có thể bù được phần nào

Một mẫu từ một ổ không nói hết về toàn bộ bệnh.

Khi thuốc không có sẵn

• Có đích nhưng thuốc chưa có tại địa phương
• Có thể chưa được chấp thuận
• Có thể chi phí quá cao
• Hỏi về nghiên cứu lâm sàng
• Hỏi về chương trình tiếp cận thuốc

Tìm thấy đích mà không tiếp cận được thuốc là tình huống thất vọng nhưng có thật.

Kết hợp với điều trị khác

• Có thể dùng đơn độc
• Có thể kết hợp với hoá trị
• Có thể kết hợp với các phương pháp khác
• Tuỳ loại bệnh và giai đoạn
• Bác sĩ lập kế hoạch

Điều trị đích không nhất thiết thay thế mọi phương pháp khác.

Theo dõi trong quá trình dùng

• Xét nghiệm định kỳ
• Đánh giá bằng hình ảnh
• Theo dõi tác dụng phụ
• Báo ngay khi có triệu chứng mới
• Không tự ngừng thuốc

Báo sớm tác dụng phụ giúp điều chỉnh liều thay vì phải ngừng hẳn.

Câu hỏi nên hỏi

• Khối u của tôi có đích nào không
• Bằng chứng cho thuốc này mạnh tới đâu
• Tác dụng phụ thường gặp là gì
• Theo dõi thế nào
• Nếu kháng thuốc thì bước tiếp là gì

Hỏi trước về bước tiếp theo giúp không bị bất ngờ khi bệnh tiến triển.

Cách nghĩ thực tế

• Chỉ hiệu quả khi có đích tương ứng
• Xét nghiệm trước là bắt buộc
• Tác dụng phụ khác chứ không phải ít hơn
• Kháng thuốc là diễn tiến tự nhiên
• Sinh thiết lại khi tiến triển có thể mở lựa chọn mới

Nội dung này mang tính thông tin chung; quyết định điều trị do bác sĩ đưa ra.

Câu hỏi thường gặp