Hoá mô miễn dịch là gì và dùng để làm gì

Đây là bước biến giải phẫu bệnh từ nhìn hình thái sang hỏi thẳng tế bào nó là ai.

Nguyên lý cơ bản

• Dùng kháng thể gắn với protein đặc hiệu
• Kháng thể được gắn chất tạo màu
• Nơi nào có protein thì bắt màu
• Nhìn dưới kính hiển vi thấy được
• Cho biết tế bào có protein đó hay không

Về bản chất đây là cách hỏi tế bào rằng nó có mang dấu hiệu nhận dạng nào.

Vì sao hình thái không phải lúc nào cũng đủ

• Nhiều loại tế bào trông giống nhau
• Tế bào kém biệt hoá mất đặc điểm nhận dạng
• Di căn không cho biết nguồn gốc
• Một số chẩn đoán cần bằng chứng phân tử
• Hình thái đưa tới một nhóm khả năng

Hoá mô miễn dịch thu hẹp danh sách khả năng mà hình thái để lại.

Dùng để trả lời câu hỏi gì

• Tế bào này thuộc loại mô nào
• Di căn này từ đâu tới
• Là lành tính hay ác tính
• Thuộc phân nhóm nào
• Có dấu ấn hướng dẫn điều trị không
• Mức độ tăng sinh ra sao

Mỗi câu hỏi cần một bộ dấu ấn khác nhau.

Về bảng dấu ấn

• Hiếm khi làm một dấu ấn đơn lẻ
• Thường làm một bảng nhiều dấu ấn
• Kết hợp dương tính và âm tính
• Đọc như một mô hình chứ không từng cái
• Bảng được chọn theo câu hỏi cần trả lời

Một dấu ấn dương tính đơn lẻ ít có giá trị nếu không có bối cảnh của cả bảng.

Vì sao cần cả dấu ấn âm tính

• Loại trừ các khả năng khác
• Dương tính một dấu ấn không đủ
• Phải âm tính với những gì không phải
• Mô hình kết hợp mới đặc hiệu
• Đây là logic chẩn đoán

Chẩn đoán được xây dựng bằng cả việc xác nhận lẫn loại trừ.

Tìm nguồn gốc của di căn

• Ung thư di căn mang dấu ấn của nơi xuất phát
• Dấu ấn giúp truy nguồn
• Quan trọng vì điều trị theo nguồn gốc
• Không phải lúc nào cũng tìm ra
• Một số trường hợp vẫn không rõ nguồn

Điều trị ung thư di căn dựa vào nơi nó xuất phát chứ không phải nơi nó tới.

Phân biệt lành và ác

• Một số dấu ấn giúp phân biệt
• Đặc biệt trong các vùng xám
• Không phải dấu ấn nào cũng làm được việc này
• Kết hợp với hình thái
• Không thay thế hoàn toàn hình thái

Hoá mô miễn dịch bổ sung cho hình thái chứ không thay thế nó.

Về mức độ tăng sinh

• Có dấu ấn đo tỉ lệ tế bào đang phân chia
• Cho biết tốc độ tăng trưởng
• Là yếu tố tiên lượng
• Cách đếm có thể khác nhau giữa các nơi
• Cần diễn giải trong bối cảnh

Con số này nên được so sánh thận trọng giữa các phòng xét nghiệm khác nhau.

Vì sao tốn mô

• Mỗi dấu ấn cần một lát cắt riêng
• Bảng mười dấu ấn cần mười lát
• Khối nến có giới hạn
• Mẫu kim nhỏ dễ hết mô
• Đây là lý do cần lấy đủ mô từ đầu

Với mẫu kim nhỏ, một bảng dấu ấn lớn có thể dùng gần hết khối.

Về thứ tự ưu tiên

• Làm dấu ấn quan trọng nhất trước
• Dựa vào kết quả rồi quyết định tiếp
• Tránh làm dàn trải không cần thiết
• Tiết kiệm mô cho xét nghiệm gen
• Bác sĩ cân nhắc chiến lược

Làm theo từng bước tiết kiệm mô hơn là làm hết một lúc.

Về độ đặc hiệu

• Không có dấu ấn nào đặc hiệu tuyệt đối
• Cùng protein có thể xuất hiện ở nhiều loại tế bào
• Có thể có dương tính không mong đợi
• Cần đọc cùng hình thái và lâm sàng
• Đây là giới hạn của kỹ thuật

Một kết quả bất ngờ đôi khi là hiện tượng đã biết chứ không phải sai sót.

Về chất lượng mẫu

• Cố định không đúng ảnh hưởng tới kết quả
• Mẫu để lâu trước khi cố định cũng vậy
• Có thể cho âm tính giả
• Phòng xét nghiệm có mẫu chứng để kiểm tra
• Kết quả bất thường được xem xét lại

Mẫu chứng chạy cùng mỗi lần nhuộm là cách kiểm soát chất lượng cơ bản.

Thời gian làm

• Thêm vài ngày so với nhuộm thường
• Bảng nhiều dấu ấn lâu hơn
• Một số dấu ấn phải gửi đi nơi khác
• Báo cáo có thể ra sau báo cáo ban đầu
• Hỏi về thời gian dự kiến

Kết quả hoá mô miễn dịch thường ra sau báo cáo hình thái ban đầu.

Cách nghĩ thực tế

• Dùng khi hình thái không đủ để kết luận
• Thường làm cả bảng chứ không một dấu ấn
• Cần cả dương tính và âm tính để đặc hiệu
• Mỗi dấu ấn tốn một lát mô
• Không có dấu ấn nào tuyệt đối

Nội dung này mang tính thông tin chung; kết quả phải do bác sĩ diễn giải.

Câu hỏi thường gặp