Một mẩu mô nhỏ bằng hạt gạo có thể quyết định toàn bộ hướng điều trị trong nhiều năm.
Sinh thiết là gì
- Lấy một mẫu mô từ cơ thể
- Xử lý và cắt thành lát rất mỏng
- Nhuộm màu để nhìn được cấu trúc
- Bác sĩ giải phẫu bệnh quan sát dưới kính hiển vi
- Đưa ra chẩn đoán dựa trên hình thái tế bào
Toàn bộ quá trình này nhằm trả lời câu hỏi mô này thực chất là gì.
Vì sao hình ảnh không đủ
- Hình ảnh cho thấy hình dạng, kích thước, vị trí
- Không cho biết bản chất tế bào
- Nhiều tổn thương lành và ác trông giống nhau
- Một số tổn thương lành có hình ảnh đáng ngờ
- Một số ung thư có hình ảnh trông hiền lành
Chẩn đoán hình ảnh gợi ý khả năng, còn mô học xác định sự thật.
Sinh thiết trả lời những câu hỏi gì
- Tổn thương này lành hay ác
- Nếu ác thì là loại gì
- Mức độ biệt hoá thế nào
- Có xâm lấn không
- Có đặc điểm nào ảnh hưởng tới điều trị không
- Nguồn gốc từ đâu nếu là di căn
Mỗi câu trả lời trong danh sách này đều làm thay đổi kế hoạch điều trị.
Vì sao loại cụ thể lại quan trọng
- Cùng một cơ quan có nhiều loại ung thư khác nhau
- Mỗi loại đáp ứng với thuốc khác nhau
- Tiên lượng khác nhau
- Phác đồ hoàn toàn khác nhau
- Chọn sai loại là điều trị sai hướng
Hai khối u cùng nằm ở một chỗ có thể cần hai phác đồ hoàn toàn khác nhau.
Ngoài ung thư còn dùng để làm gì
- Chẩn đoán bệnh gan
- Chẩn đoán bệnh thận
- Chẩn đoán bệnh da
- Chẩn đoán bệnh viêm ruột
- Đánh giá thải ghép sau ghép tạng
- Xác định nhiễm trùng trong một số trường hợp
Sinh thiết không đồng nghĩa với ung thư dù nhiều người nghĩ vậy.
Về nỗi sợ khi nghe từ sinh thiết
- Nhiều người nghĩ ngay tới ung thư
- Phần lớn kết quả sinh thiết là lành tính
- Sinh thiết là để xác định chứ không phải để khẳng định điều xấu
- Biết chắc tốt hơn là lo lắng không biết
- Kết quả lành tính cũng là kết quả có giá trị
Phần lớn người được chỉ định sinh thiết nhận kết quả lành tính.
Về lo ngại sinh thiết làm lan bệnh
- Là lo ngại rất phổ biến
- Bằng chứng cho thấy nguy cơ rất thấp
- Kỹ thuật hiện nay giảm thiểu nguy cơ này
- Không có chẩn đoán chính xác mới là nguy hiểm hơn
- Trì hoãn vì lo ngại này gây hại nhiều hơn
Điều trị sai hướng vì không có chẩn đoán gây hại lớn hơn nhiều.
Các nhóm kỹ thuật chính
- Chọc hút bằng kim nhỏ
- Sinh thiết kim lõi
- Sinh thiết qua nội soi
- Sinh thiết dưới hướng dẫn hình ảnh
- Sinh thiết phẫu thuật
- Mỗi kỹ thuật cho lượng mô khác nhau
Lượng mô lấy được ảnh hưởng trực tiếp tới những xét nghiệm có thể làm sau đó.
Vì sao lượng mô quan trọng
- Chẩn đoán cơ bản cần một lượng nhất định
- Hoá mô miễn dịch cần thêm mô
- Xét nghiệm gen cần thêm nữa
- Không đủ mô thì phải làm lại
- Làm lại tốn thời gian và thêm thủ thuật
Không đủ mô là một trong những lý do phổ biến nhất phải sinh thiết lần hai.
Ai đọc kết quả
- Bác sĩ giải phẫu bệnh
- Là chuyên khoa riêng
- Người bệnh thường không gặp trực tiếp
- Nhưng họ là người đưa ra chẩn đoán
- Bác sĩ lâm sàng dựa vào đó để lập kế hoạch
Người đưa ra chẩn đoán quyết định nhất lại là người bệnh nhân hiếm khi gặp mặt.
Thời gian chờ kết quả
- Cần thời gian xử lý mô
- Không thể rút ngắn quá mức
- Xét nghiệm bổ sung kéo dài thêm
- Hỏi trước về thời gian dự kiến
- Giai đoạn chờ thường căng thẳng
Quy trình xử lý mô có những bước không thể rút ngắn mà không ảnh hưởng chất lượng.
Khi kết quả không rõ ràng
- Đôi khi mẫu không đủ để kết luận
- Đôi khi hình thái không điển hình
- Có thể cần xét nghiệm bổ sung
- Có thể cần sinh thiết lại
- Có thể cần hội chẩn
- Không phải lỗi của ai
Kết quả không kết luận được là tình huống có thật và cần được xử lý tiếp chứ không bỏ qua.
Chuẩn bị tinh thần
- Hỏi rõ vì sao cần sinh thiết
- Hỏi kỹ thuật nào sẽ dùng
- Hỏi thời gian có kết quả
- Hỏi cách nhận kết quả
- Có người đi cùng nếu thấy lo
Hiểu rõ quy trình làm giảm lo lắng hơn mọi lời trấn an.
Cách nghĩ thực tế
- Hình ảnh gợi ý, mô học xác định
- Phần lớn kết quả sinh thiết là lành tính
- Lượng mô quyết định xét nghiệm làm được sau đó
- Loại cụ thể quyết định phác đồ
- Lo ngại làm lan bệnh không nên dẫn tới trì hoãn
Nội dung này mang tính thông tin chung; chỉ định sinh thiết phải do bác sĩ đưa ra.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao chụp chiếu rồi vẫn phải sinh thiết?
Vì hình ảnh chỉ cho thấy hình dạng và vị trí, còn bản chất của mô thì phải nhìn dưới kính hiển vi mới xác định được. Nhiều tổn thương lành tính và ác tính trông giống nhau trên hình ảnh.
Sinh thiết có làm ung thư lan không?
Đây là lo ngại phổ biến nhưng bằng chứng cho thấy nguy cơ này rất thấp và lợi ích của việc có chẩn đoán chính xác lớn hơn nhiều.
Kết quả sinh thiết quyết định những gì?
Xác định lành hay ác, loại tổn thương cụ thể, mức độ, và nhiều đặc điểm khác dùng để chọn phác đồ điều trị.
Có phải mọi khối u đều cần sinh thiết không?
Không. Một số trường hợp hình ảnh đã đủ điển hình, hoặc kế hoạch điều trị không thay đổi dù kết quả thế nào. Bác sĩ cân nhắc từng trường hợp.