Khi báo cáo nói chưa chắc chắn

Một báo cáo trung thực đôi khi phải nói rằng chưa kết luận được.

Vì sao có sự không chắc chắn

• Một số tổn thương nằm ở vùng xám
• Hình thái chồng lấn giữa các chẩn đoán
• Mẫu không đủ
• Mẫu chất lượng hạn chế
• Cần thông tin lâm sàng mà không có

Sinh học không phải lúc nào cũng chia thành hai nhóm rõ ràng.

Các mức độ chắc chắn

• Chẩn đoán dứt khoát
• Phù hợp với một chẩn đoán nhất định
• Nghi ngờ một chẩn đoán
• Gợi ý một khả năng
• Không thể loại trừ một khả năng
• Không kết luận được

Mỗi mức độ có ý nghĩa khác nhau và dẫn tới bước tiếp theo khác nhau.

Chẩn đoán dứt khoát

• Hình thái điển hình
• Mẫu đủ và chất lượng tốt
• Không cần thêm gì để kết luận
• Đây là tình huống mong muốn
• Phần lớn ca rơi vào nhóm này

May mắn là phần lớn ca cho chẩn đoán rõ ràng.

Cụm phù hợp với

• Hình thái phù hợp với một chẩn đoán
• Nhưng chưa hoàn toàn đặc hiệu
• Cần kết hợp bối cảnh lâm sàng
• Thường đủ để hành động nếu lâm sàng ủng hộ
• Khá thường gặp trong báo cáo

Khi lâm sàng và mô học cùng chỉ một hướng thì thường đủ để quyết định.

Cụm nghi ngờ

• Có đặc điểm gợi ý nhưng chưa đủ
• Thường cần bước tiếp theo
• Có thể cần xét nghiệm bổ sung
• Có thể cần lấy mẫu lại
• Không nên bỏ qua

Nghi ngờ ác tính là tình huống cần xử lý tiếp chứ không phải yên tâm.

Cụm không thể loại trừ

• Không thấy bằng chứng nhưng không loại trừ được
• Thường do mẫu hạn chế
• Cần cân nhắc với bối cảnh
• Có thể cần đánh giá thêm
• Đây là cách nói trung thực

Không tìm thấy khác với chắc chắn không có.

Cụm cần đối chiếu lâm sàng

• Mô học một mình không đủ
• Cần triệu chứng và hình ảnh
• Cần bối cảnh bệnh
• Bác sĩ lâm sàng ghép lại
• Xuất hiện khá thường xuyên

Đây là lời nhắc rằng chẩn đoán cuối cùng là việc của cả nhóm.

Chẩn đoán phân biệt

• Danh sách các khả năng
• Xếp theo mức độ có thể
• Giúp bác sĩ lâm sàng cân nhắc
• Có thể đề nghị cách phân biệt
• Là thông tin hữu ích chứ không phải sự né tránh

Nêu rõ các khả năng còn lại hữu ích hơn là đưa ra một kết luận gượng ép.

Khi mẫu không đủ

• Báo cáo ghi rõ hạn chế
• Có thể ghi là không đại diện
• Có thể đề nghị lấy lại
• Kết quả không dùng để loại trừ bệnh
• Cần bước tiếp theo

Mẫu không đủ mà báo cáo bình thường không phải là kết quả yên tâm.

Bước tiếp theo thường gặp

• Làm xét nghiệm bổ sung trên mẫu hiện có
• Cắt thêm lát sâu hơn
• Hội chẩn với chuyên gia
• Lấy mẫu lại
• Theo dõi và đánh giá lại
• Bác sĩ quyết định theo tình huống

Không phải trường hợp nào cũng cần lấy mẫu lại ngay.

Về chiến lược theo dõi

• Với tổn thương nguy cơ thấp có thể theo dõi
• Đánh giá lại sau một khoảng
• Xem có thay đổi không
• Là lựa chọn hợp lệ
• Cần tuân thủ lịch theo dõi

Theo dõi chỉ an toàn khi người bệnh thực sự quay lại đúng hẹn.

Câu hỏi nên hỏi

• Báo cáo chưa chắc chắn ở điểm nào
• Các khả năng còn lại là gì
• Bước tiếp theo là gì
• Có cấp bách không
• Nếu theo dõi thì theo dõi thế nào
• Có nên hội chẩn không

Hỏi về mức độ cấp bách giúp biết mình có bao nhiêu thời gian để cân nhắc.

Về cảm giác bất an

• Không có câu trả lời rõ là điều khó chịu
• Muốn biết chắc là tự nhiên
• Nhưng ép buộc kết luận sớm có thể sai
• Quá trình từng bước là cách làm đúng
• Nói với bác sĩ nếu quá lo

Một chẩn đoán vội vàng nhưng sai còn tệ hơn là chưa có chẩn đoán.

Khi nào nên xin ý kiến thứ hai

• Báo cáo không kết luận được
• Nhiều khả năng khác nhau
• Chẩn đoán hiếm gặp
• Kết quả dẫn tới điều trị lớn
• Bản thân chưa yên tâm

Ca ở vùng xám là ca đáng được nhiều người có kinh nghiệm cùng xem.

Cách nghĩ thực tế

• Không chắc chắn là cách nói trung thực
• Mỗi mức độ dẫn tới bước tiếp khác nhau
• Mẫu không đủ không dùng để loại trừ bệnh
• Hỏi rõ bước tiếp theo và mức cấp bách
• Ca vùng xám đáng được hội chẩn

Nội dung này mang tính thông tin chung; báo cáo phải do bác sĩ diễn giải.

Câu hỏi thường gặp