Những thuật ngữ hay gặp và ý nghĩa của chúng

Hiểu nghĩa cơ bản của vài thuật ngữ giúp giảm hiểu nhầm khi đọc báo cáo.

Lành tính

• Không phải ung thư
• Không xâm lấn mô xung quanh
• Không di căn
• Có thể vẫn cần theo dõi hoặc điều trị
• Lành tính không có nghĩa là bỏ qua được

Một số tổn thương lành tính vẫn cần xử lý vì gây triệu chứng hoặc có nguy cơ.

Ác tính

• Là ung thư
• Có khả năng xâm lấn
• Có khả năng di căn
• Mức độ nghiêm trọng khác nhau rất nhiều
• Loại cụ thể quan trọng hơn từ ác tính

Hai ung thư cùng gọi là ác tính có thể có tiên lượng hoàn toàn khác nhau.

Không điển hình

• Tế bào có hình thái khác thường
• Nhưng chưa đủ kết luận ác tính
• Nằm ở vùng xám
• Thường cần theo dõi thêm
• Hoặc cần xét nghiệm bổ sung
• Không đồng nghĩa với ung thư

Đây là từ gây lo lắng nhiều nhất nhưng thường không có nghĩa xấu.

Tăng sản

• Tăng số lượng tế bào
• Nhưng tế bào vẫn bình thường
• Thường là phản ứng với kích thích nào đó
• Phần lớn lành tính
• Một số dạng cần theo dõi

Tăng số lượng tế bào khác với tế bào bị biến đổi.

Loạn sản

• Tế bào có thay đổi bất thường
• Chưa phải ung thư
• Có mức độ nhẹ, vừa và nặng
• Ở một số vị trí là giai đoạn trước ung thư
• Cần theo dõi hoặc điều trị tuỳ mức độ

Loạn sản nặng ở một số vị trí được xử lý như tổn thương tiền ung thư.

Ung thư tại chỗ

• Tế bào ác tính nhưng chưa vượt ranh giới mô
• Chưa xâm lấn
• Chưa có khả năng di căn
• Tiên lượng rất tốt nếu xử lý
• Khác hẳn với ung thư xâm lấn

Đây là giai đoạn mà việc điều trị có khả năng khỏi hoàn toàn rất cao.

Xâm lấn

• Tế bào ác tính đã vượt qua ranh giới
• Đi vào mô xung quanh
• Có khả năng di căn
• Là khác biệt quan trọng với tại chỗ
• Ảnh hưởng lớn tới điều trị

Đây là một trong những thông tin quan trọng nhất trong báo cáo.

Mức độ biệt hoá

• Tế bào ung thư còn giống tế bào bình thường tới đâu
• Biệt hoá tốt thì còn giống nhiều
• Biệt hoá kém thì khác nhiều
• Biệt hoá kém thường tiến triển nhanh hơn
• Là một yếu tố trong tiên lượng

Đây là một trong nhiều yếu tố chứ không phải yếu tố duy nhất quyết định tiên lượng.

Diện cắt

• Ranh giới của mảnh mô đã cắt
• Diện cắt sạch nghĩa là không thấy tế bào bất thường ở ranh giới
• Diện cắt dương tính nghĩa là có
• Khoảng cách tới diện cắt cũng được ghi
• Ảnh hưởng tới quyết định mổ lại

Đây là thông tin quyết định có cần can thiệp thêm hay không.

Xâm lấn mạch máu và bạch huyết

• Tế bào ung thư có trong lòng mạch
• Gợi ý khả năng lan đi xa
• Là yếu tố tiên lượng
• Ảnh hưởng tới quyết định điều trị bổ sung
• Không đồng nghĩa với đã di căn

Thấy tế bào trong mạch không có nghĩa là chắc chắn đã có di căn.

Hoại tử

• Mô đã chết
• Hay gặp ở khối u lớn
• Không cho chẩn đoán được
• Có thể là lý do mẫu không đủ
• Cũng có thể là dấu hiệu đáp ứng điều trị

Sau điều trị, hoại tử lại là dấu hiệu tốt cho thấy khối u đang đáp ứng.

Di căn

• Tế bào ung thư từ nơi khác tới
• Không phải ung thư nguyên phát tại chỗ đó
• Cần xác định nguồn gốc
• Hoá mô miễn dịch giúp tìm nguồn
• Điều trị theo nguồn gốc chứ không theo vị trí

Ung thư di căn tới gan vẫn được điều trị theo loại ung thư gốc.

Những từ nghe đáng sợ mà không xấu

• Không điển hình
• Tăng sản
• Viêm mạn tính
• Xơ hoá
• Đều có thể là lành tính

Nhiều người hoảng khi đọc thấy những từ này mà thực ra chúng khá thường gặp.

Những từ nghe nhẹ mà quan trọng

• Diện cắt dương tính
• Xâm lấn mạch
• Không thể loại trừ
• Cần đối chiếu lâm sàng
• Đề nghị xét nghiệm thêm

Cụm cần đối chiếu lâm sàng thường có nghĩa là bác sĩ giải phẫu bệnh chưa chắc chắn.

Cách nghĩ thực tế

• Không điển hình không đồng nghĩa với ung thư
• Tại chỗ và xâm lấn là khác biệt lớn
• Loại cụ thể quan trọng hơn từ ác tính
• Diện cắt quyết định có mổ lại hay không
• Không tự kết luận từ một thuật ngữ

Nội dung này mang tính thông tin chung; báo cáo phải do bác sĩ diễn giải.

Câu hỏi thường gặp